پژوهشگران دانشگاه منچستر می‌گویند فیلمسازی میتواند فراتر از ثبت یک پروژه اجتماعی عمل کند و به شکل‌دادن به فهم، ارزیابی و بهبود همان پروژه کمک کند. کار آنان با داوطلبان باغ پلات هال در منچستر نشان می‌دهد فیلم‌های هم‌تولیدشده می‌توانند رابطهها، تأمل‌ها و دگرگونی‌هایی را ثبت کنند که شاید از چشم نظرسنجی‌ها و گزارش‌های پایان پروژه پنهان بماند.
نکات کلیدی
- این پژوهش بررسی می‌کند آیا فیلمسازی میتواند روشی مشارکتیتر برای ارزیابی پروژه‌ها باشد.
- سه فیلم با همکاری داوطلبان باغ در «پروژه باغ پلات هال» ساخته شد.
- این کار به رهبری دکتر سوفی ایورست و دکتر اندی هاردمن انجام شد.
- «پروژه باغ پلات هال» در سال ۲۰۲۱ آغاز شد و فضای بیرونیِ بلااستفاده را به باغی جامعه‌محور تبدیل کرد.
- این پروژه بخشی از «ایده‌ها در عمل» است؛ مجموعه‌ای پژوهشی در حوزه علوم انسانی در دانشگاه منچستر.
این برای موزه‌ها، پروژه‌های میراثی و گروه‌های محلی چه معنایی دارد؟
پیام عملی این پژوهش این است که ارزیابی لازم نیست فقط در پایان یک پروژه انجام شود. در این نمونه، خودِ فرایند فیلمسازی به بخشی از یادگیری تبدیل شد: داوطلبان در قصه‌پردازی تصویری، کارگردانی، کار با دوربین و تدوین مشارکت کردند و جلسات تکرارشونده فیلم‌برداری فرصت‌های تازه‌ای برای تأمل و گفت‌وگو ساخت.
برای موزه‌ها، گالری‌ها، نهادهای میراثی و طرح‌های جامعه‌محور، این پژوهش به مدلی مشارکتیتر از ارزیابی اشاره می‌کند. به‌جای آن‌که شرکت‌کنندگان فقط منبع بازخورد باشند، این روش نشان می‌دهد می‌توانند در شکل‌دادن به ثبت آنچه تغییر کرده، چرایی این تغییر و معنای آن برای خودشان نقش داشته باشند.
سه فیلم هر یک بر جنبه‌ای متفاوت از این پروژه تمرکز دارند: رشد فردی از راه داوطلبی، نمادپردازیِ کمپوست و نوزایی، و دگرگونیِ پیش و پسِ فضا. در کنار هم، آن‌ها نشان می‌دهند روش‌های خلاقانه چگونه می‌توانند هم دستاوردهای عملی و هم ارزش اجتماعیِ مشارکت را آشکار کنند.
چرا از فیلم به‌جای گزارش ارزیابی معمول استفاده شد؟
فیلم میتواند ارزیابی را مشارکتیتر کند، چون فرایند آن مردم را وادار می‌کند در هر مرحله انتخاب انجام دهند. قصه‌پردازی تصویری، صحبت مقابل دوربین، تصمیم‌گیری درباره آنچه باید بماند یا حذف شود و تدوین، همگی هم‌زمان با پیشرفت پروژه فضایی برای تأمل ایجاد می‌کنند. پژوهشگران می‌گویند این روش میتواند جنبه‌های عاطفی و اجتماعی را آشکار کند که شاید در ارزیابی مکتوب به‌خوبی دیده نشوند.
در کار پلات هال، فیلم در آغاز ابزاری برای ثبت تغییر بود. اما به‌تدریج به بخشی از خودِ پروژه تبدیل شد و به مشارکت‌کنندگان کمک کرد تغییرهای ساختمان و رابطه خودشان با پروژه را بهتر ببینند. همین تفاوت اصلی است که پژوهشگران برجسته می‌کنند: ارزیابی به‌عنوان یک فرایند پیوسته، نه فقط یک گزارش نهایی.
فیلم‌های پلات هال چگونه شکل گرفتند؟
همکاری در سال ۲۰۱۹ آغاز شد؛ زمانی که تیم پژوهش با پلات هال در دوره‌ای از دگرگونی بزرگ کار را شروع کرد. ساختمان پیشینِ «گالری لباس» از طریق «پروژه بینابینی پلات هال» دوباره تعریف می‌شد تا به فضایی محلی و جامعه‌محور تبدیل شود؛ فضایی که نه فقط برای مخاطبان، بلکه با مشارکت آنان شکل می‌گرفت.
سپس توجه به «پروژه باغ پلات هال» معطوف شد که در سال ۲۰۲۱ آغاز شد. داوطلبان کمک کردند فضای بیرونیِ بلااستفادهٔ محل را به باغی جامعه‌محور تبدیل کنند و در این مسیر با روایت‌پردازی و مهارت‌های پایه تولید فیلم آشنا شدند.
سه فیلم نهایی این‌ها هستند:
- حکایتِ شفابخشی، الهام و تنوع بیسکویت در پروژه باغ پلات هال، ساخته ماری کالینز
- کمپوست، ساخته راشید مَهر
- لذتِ کار، ساخته هلن استین
نهادهای میراثی از این پژوهش چه می‌آموزند؟
پژوهشگران می‌گویند این پایلوت نشان می‌دهد ارزیابی را می‌توان درون یک پروژه جا داد، نه بیرون از آن. آن‌ها همچنین استدلال می‌کنند که این روش میتواند به نهادهای میراثی کمک کند درباره مخاطبان، فضاها و تجربه فرهنگی متفاوت بیندیشند.
چون این رویکرد مبتنی بر همکاری است، مسیر اثرگذاری پژوهش را می‌توان تجمعی دانست: پژوهش فرایند خلاقه را شکل داد، فرایند خلاقه مشارکت را تقویت کرد، و بینش‌های حاصل از مشارکت‌کنندگان اکنون بر شیوه اندیشیدن درباره ارزیابی در فضاهای میراثی اثر می‌گذارند. این پروژه نشان می‌دهد روش‌های خلاقانه بهویژه جایی مفیدند که مردم، رابطهها و مکان به‌اندازه اعداد یا شمار بازدیدکنندگان اهمیت دارند.
پرسش‌های متداول
هدف اصلی این پژوهش چه بود؟
هدف اصلی این بود که بررسی شود آیا فیلمسازی میتواند راهی مشارکتیتر برای ارزیابی یک پروژه باشد، بهویژه پروژهای که بر مشارکت جامعه تکیه دارد. پژوهشگران میخواستند ببینند آیا این فرایند میتواند تغییر، رابطهها و تجربه زیسته را بهتر از یک گزارش پایانکارِ معمول ثبت کند یا نه.
«پروژه باغ پلات هال» چیست؟
«پروژه باغ پلات هال» در سال ۲۰۲۱ آغاز شد و فضای بیرونیِ بلااستفادهٔ پلات هال را به باغی جامعه‌محور تبدیل کرد. داوطلبان در کنار هم روی این فضا کار کردند و سه فیلم هم‌تولیدشده نیز در چارچوب همین پروژه ساخته شد.
