یک گزارش تازه از «نقشه زندگی» می‌گوید تلاش‌های جهانی برای حفاظت از زیستگاه‌ها و گونه‌های در معرض خطر هنوز باید با سرعت بیشتری پیش برود. این گزارش می‌گوید شبکه‌های مناطق حفاظت‌شده در یک سال گذشته بزرگ‌تر شده‌اند، اما پیشرفت نابرابر بوده و بسیاری از گونه‌ها همچنان پوشش حفاظتی کافی ندارند.
نکات کلیدی
- گزارش ۲۰۲۶ «نقشه زندگی» می‌گوید شبکه‌های مناطق حفاظت‌شده در یک سال گذشته رشد کرده‌اند، اما این رشد فقط دستاوردهای محدود و گزینشی داشته است.
- به‌گفته این گزارش، یک‌پنجم گونه‌های مهره‌دار خشکی در زیستگاه‌هایی زندگی می‌کنند که در مناطق حفاظت‌شده جهانی بسیار ضعیف نمایندگی شده‌اند.
- برای گونه‌هایی که احتمالاً در معرض تهدید هستند، این سهم به یک‌سوم می‌رسد.
- در میان ماهی‌ها و پستانداران دریایی، یک‌دوازدهم گونه‌ها تقریباً به‌طور کامل از شبکه فعلی مناطق حفاظت‌شده دریایی خارج مانده‌اند.
- انتشار این گزارش هم‌زمان با هفدهمین نشست کنفرانس طرف‌های کنوانسیون سازمان ملل درباره تنوع زیستی در ایروانِ ارمنستان و در بازه ۱۹ تا ۳۰ اکتبر است.
این گزارش برای سیاست‌گذاری حفاظت از طبیعت چه معنایی دارد؟
پیام عملی گزارش این است که افزودن صرفِ زمین و دریا به فهرست مناطق حفاظت‌شده کافی نیست. پژوهشگران می‌گویند حفاظت‌های تازه باید به‌گونه‌ای انتخاب شوند که زیستگاه‌های حساس را پوشش دهند و برای گونه‌هایی که هنوز به‌درستی محافظت نشده‌اند، نتیجه بهتری بسازند؛ به‌ویژه گونه‌هایی که از پیش در معرض تهدید قرار دارند.
شاخصی که در این گزارش به کار رفته، یعنی «شاخص حفاظت از گونه‌ها»، شاخصی رسمی برای هدف ۳ چارچوب جهانی کن‌مینگ-مونترال برای تنوع زیستی است؛ چارچوبی که حفاظت از ۳۰ درصد خشکی‌ها و دریاها تا سال ۲۰۳۰ را دنبال می‌کند. همین موضوع، گزارش را برای دولت‌ها و برنامه‌ریزان حفاظت که درباره محل گسترش حفاظت‌های آینده تصمیم می‌گیرند، مهم می‌کند.
- در خشکی، دستاوردهای حفاظتی محدود توصیف شده‌اند، اما در اقیانوس‌ها پیشرفت تا حدی امیدوارکننده‌تر بوده است.
- بهبودهایی در خشکی‌های عمان، پلی‌نزی فرانسه و ازبکستان شناسایی شده است.
- در حفاظت دریایی نیز بهبودهایی در پلی‌نزی فرانسه، سری‌لانکا و دانمارک گزارش شده است.
چرا هنوز بسیاری از گونه‌ها در معرض خطرند؟
گزارش می‌گوید مشکل اصلی فقط میزان زمین و دریای حفاظت‌شده نیست، بلکه این است که آیا این مناطق با زیستگاه‌هایی که گونه‌ها بیش از همه به آن نیاز دارند هم‌پوشانی دارند یا نه. والتر جتز می‌گوید تقریباً نیمی از گونه‌های ارزیابی‌شده هنوز به‌شدت ناکافی محافظت می‌شوند و شکاف‌های حفاظتی برای گونه‌های از پیش در معرض تهدید، بزرگ‌تر است.
گزارش همچنین توضیح می‌دهد که «شاخص حفاظت از گونه‌ها» بررسی می‌کند آیا مناطق حفاظت‌شده، آن‌طور که در «پایگاه داده جهانی مناطق حفاظت‌شده و حفاظت‌شده» ثبت شده‌اند، نتیجه مثبت برای تنوع زیستی می‌سازند یا نه. الکس کیلین می‌گوید مناطق حفاظت‌شده تازه فقط زمانی به حفاظت از تنوع زیستی کمک می‌کنند که هوشمندانه در محل‌های حساس قرار گرفته باشند.
در گزارش ۲۰۲۶ چه چیزهایی بررسی شد؟
پژوهشگران در این گزارش وضعیت حفاظتِ زیستگاهیِ حدود ۳۴ هزار گونه مهره‌دار خشکی، ۴۵ هزار گونه درخت و ۱۳ هزار گونه ماهی و پستاندار دریایی را بررسی کردند. گزارش می‌گوید شبکه‌های مناطق حفاظت‌شده برای مهره‌داران خشکی و درختان برخی موفقیت‌های گزینشی داشته‌اند، اما حفاظت خشکی در مجموع هنوز پیشرفت معناداری ندارد.
مرکز ییل که در سال ۲۰۱۲ ایجاد شد، جمعیت گونه‌های جهانی را پایش می‌کند و راهنمایی‌های حفاظتی ارائه می‌دهد. «نقشه زندگی» نیز که ۱۶ سال پیش راه‌اندازی شد، از طریق «شاخص حفاظت از گونه‌ها» وضعیت جهانی تنوع زیستی و روندهای حفاظتی را گزارش می‌کند.
این گزارش چه نسبتی با اهداف جهانی تنوع زیستی دارد؟
زمان‌بندی انتشار گزارش با هفدهمین کنفرانس طرف‌های کنوانسیون سازمان ملل درباره تنوع زیستی در ایروان هم‌زمان شده است؛ جایی که دولت‌ها درباره اهداف تنوع زیستی سازمان ملل گفت‌وگو می‌کنند. «شاخص حفاظت از گونه‌ها» به‌عنوان شاخص رسمیِ هدف «۳۰ در ۳۰» در چارچوب جهانی کن‌مینگ-مونترال استفاده می‌شود.
جتز می‌گوید ابزارهای مبتنی بر علم، مانند شاخص‌های این گزارش، می‌توانند در آستانه نقطه عطف ۲۰۳۰ به هدایت نتایج کمک کنند. این گزارش در عمل یک آزمون برای این است که آیا گسترش مناطق حفاظت‌شده واقعاً به دستاوردهای حفاظتی برای گونه‌ها و زیستگاه‌ها تبدیل می‌شود یا نه.
